Visie rekenkameronderzoek

Rekenkameronderzoek is, net als beleidsonderzoek, gericht op beleid. Waar beleidsonderzoek echter tot doel heeft het verwerven van de benodigde kennis voor het ontwikkelen, implementeren en evalueren van beleid, dient rekenkameronderzoek ertoe een gemeenteraad te helpen in het uitoefenen van zijn controlerende taak. De belangrijkste vraag die rekenkamers en rekenkamercommissies daartoe stellen is of binnen de gemeentelijke organisatie de voorwaarden voor doelmatig, doeltreffend en rechtmatig beleid zijn geborgd.

Doelmatigheid - Doeltreffendheid - Rechtmatigheid

• Doelmatigheid houdt in dat bedrijfsprocessen dusdanig zijn vormgegeven dat ingezette middelen optimaal bijdragen aan het te behalen resultaat; dat wil zeggen dat met de middelen het gestelde doel bereikt wordt, en dat dit doel niet met minder middelen bereikt kan worden. 
• Voor doeltreffendheid is van belang dat voorgenomen activiteiten zijn uitgevoerd en ook daadwerkelijk hebben bijgedragen aan het bereiken van het gestelde doel. 
• Rechtmatigheid ten slotte houdt in dat het beleid is opgesteld en wordt uitgevoerd conform geldende wet- en regelgeving.

In onderstaande figuur wordt de plaats en functie van doelmatigheid en doeltreffendheid in het beleidsproces weergegeven.

Research voor Beleid helpt rekenkamers en rekenkamercommissies bij het beantwoorden van vragen naar doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid. Dat doen wij door onze kennis van beleid en beleidsprocessen te koppelen aan kennis en begrip van de complexe politiek-bestuurlijke context waarin rekenkameronderzoek zich afspeelt. Deze context is van belang omdat rekenkameronderzoek raakt aan de keuzes die hierbinnen gemaakt worden. De verhouding tussen raad en college is in dit kader een belangrijke factor. In veel gemeenten is, na de invoering van het dualisme in 2002, deze verhouding nog niet definitief bepaald.

Uitvoering van rekenkameronderzoek
In onze uitvoering van rekenkameronderzoek hanteren wij een aantal uitgangspunten:

• In de eerste plaats dient rekenkameronderzoek bij te dragen aan het optimaliseren van het beleidsproces. Door de focus op het proces is het onderzoek soms sterk op afdelingen of zelfs personen gericht, waardoor zij het gevoel kunnen hebben dat zij worden afgerekend op de uitvoering van hun werk. Het onderzoek is echter uitdrukkelijk geen afrekenonderzoek, maar gebruikt de focus op het proces om tot eventuele aandachtspunten voor optimalisering te komen. Het beleidsproces dient dan ook leidend te zijn in de afbakening van het onderzoek. 
• Ten tweede vinden wij het belangrijk dat het onderzoek uitgevoerd wordt in nauwe samenwerking met de rekenkamer(commissie). Die kan deuren voor de onderzoekers openen, heeft kennis van de lokale verhoudingen en pikt signalen over gevoeligheden gemakkelijker op. Aan de andere kant krijgt de rekenkamer(commissie) zo de kans mee te leren van en mee te groeien met het onderzoeksproces.
• Ten slotte hechten wij veel belang aan de feitelijkheid van het onderzoek. We beperken de controle op de juistheid van de feiten niet tot de fase van hoor en wederhoor aan het einde van het onderzoeksproces maar leggen interviewverslagen en eventuele feitelijke beschrijvingen al tijdens het onderzoek ter goedkeuring aan respondenten voor. Hierdoor voorkomen we niet alleen discussie over de feiten in een later stadium – discussie die zoals de ervaring leert alleen maar afleidt van de kernboodschap – maar baseren we onze analyses en conclusies ook op juiste informatie.

In onze analyse reiken wij aanknopingspunten aan voor het verder uitdiepen van het functioneren van de verschillende spelers binnen de gemeentelijke context: raad, college en ambtelijke organisatie. Wij beschouwen rekenkameronderzoek daarbij als een leerproces voor bestuur en organisatie: het kijkt niet alleen naar beleid, maar ook naar de gemeentelijke organisatie en de mate waarin die bijdraagt aan een doelmatige, doeltreffende en rechtmatige uitvoering van het beleid.

Terug naar rekenkameronderzoek