Mannen en vrouwen even ambitieus

Gezocht: ambitie m/v

Een onderzoek door Research voor Beleid in opdracht van de Taskforce DeeltijdPlus

Vrouwen en deeltijdwerk: een veelvoorkomend en vanzelfsprekend verschijnsel in onze samenleving. Het merendeel van de vrouwen in Nederland heeft een deeltijdbaan van minder dan 30 uur per week. Vrouwen werken bovendien veel vaker in deeltijd dan mannen. In een omgeving waarin ambitie wordt geassocieerd met werk en carrière, leidt dit vaak tot de gedachte dat vrouwen minder ambitieus zijn dan mannen. Het is de vraag of dit terecht is. Zijn vrouwen inderdaad minder ambitieus dan mannen omdat zij vaker in deeltijd werken? Of hebben vrouwen wellicht andere ambities? Bestaat er eigenlijk wel een relatie tussen ambitie en deeltijdwerk?

In opdracht van de Taskforce DeeltijdPlus heeft Research voor Beleid samen met de Radboud Universiteit Nijmegen de relatie tussen ambitie en deeltijdwerk in beeld gebracht. Hiervoor is onderzocht in hoeverre het verschil tussen mannen en vrouwen in de omvang van de baan kan worden verklaard vanuit een verschil in ambitie.

Ambities van mannen en vrouwen

Het onderzoek laat zien dat mannen en vrouwen even ambitieus zijn als het om hun werk gaat. Vrouwen doen dus niet voor mannen onder als het gaat om hun ambitieniveau. Wel richten vrouwen zich voor een deel op andere ambities dan mannen. Vrouwen zijn in hun werk sterker dan mannen gericht op horizontale groei en verdieping: zij zijn bereid veel tijd en energie te besteden aan waarden als persoonlijke ontwikkeling, inhoudelijk interessant en uitdagend werk, en werk waarmee zij een bijdrage kunnen leveren aan de samenleving. Hoewel dit ook voor mannen belangrijke ambities zijn, zijn de ambities van vrouwen op dit gebied sterker. Mannen laten in vergelijking met vrouwen daarentegen meer ambitie zien als het gaat om verticale groei en externe profilering. Mannen zijn sterker dan vrouwen gericht op een hoog salaris, promotie maken en status.  
 
Dit biedt een verklaring voor het traditionele beeld van de ambitieuze man tegenover de minder ambitieuze vrouw. Wanneer ambitie – zoals in veel onderzoeken – alleen wordt geassocieerd met verticale groei en externe profilering, lijken vrouwen minder ambitieus dan mannen. Mannen hebben op dit gebied immers meer ambitie dan vrouwen. Maar wanneer we een streven naar persoonlijke ontwikkeling en verdieping in de definitie van ambitie betrekken blijken vrouwen niet voor mannen onder te doen als het gaat om hun ambities op de werkvloer.

Als het gaat om de mate van ambitie, blijken de verschillen binnen de seksen dan ook groter dan de verschillen tussen de seksen. Leeftijd, opleidingsniveau, gezinssamenstelling en functieniveau spelen hierbij een belangrijke rol. Jongeren, hoger opgeleiden, alleenstaanden en leidinggevenden hebben vergeleken met andere groepen veel ambities in hun werk. De meest ambitieuze mensen zijn echter diegenen die door hun directe omgeving worden gesteund en gestimuleerd in hun ambities. De mate van ambitie op de werkvloer hangt sterk samen met de ruimte en stimulans die mensen op dit gebied krijgen van de partner, familie, vrienden, collega’s en leidinggevenden. Hoe meer steun en stimulans, hoe meer ambitie. Dit geldt voor zowel mannen als vrouwen.

Wanneer werk en privé overlappen

Het evenwicht tussen mannen en vrouwen vervalt wanneer ambities op het werk ten koste gaan van het privé-leven. Ambitieuze mensen zijn dat vaak niet alleen op hun werk, zij zijn ook ambitieus in het bereiken van sociale doelen, zoals zorg voor de kinderen, vriendschappen, sport of hobby’s. Wanneer er een keuze moet worden gemaakt tussen ambities op het werk en deze sociale ambities gaat dit vaak (deels) ten koste van de carrière ambities. Het onderzoek laat dan ook zien dat het ambitieniveau van mannen én vrouwen afneemt in een situatie waarin tijd en energie schaars zijn. Vrouwen stellen hun ambities op het werk echter sterker bij dan mannen. Kortom: vrouwen zijn minder bereid concessies te doen in hun privé-leven om hun carrière ambities te verwezenlijken. Wanneer carrière overlapt met privé, zijn vrouwen daardoor minder ambitieus dan mannen.

Wanneer we kijken naar de inhoud van de ambities die worden opgeofferd, blijkt dat een dreigende verstoring van de balans tussen werk en privé gaat vooral ten koste gaat van ambities die zich richten op horizontale groei en verdieping. Zowel mannen als vrouwen laten met name deze ambities sneller los naarmate ambities op het werk moeilijker te combineren zijn met het privé-leven. Zij richten zich in plaats daarvan vooral op het verdienen van een hoog salaris, dat daarmee voor beide seksen één van de belangrijkste ambities wordt. De piramide van Maslow lijkt hierbij van toepassing te zijn: als het erop aankomt, gaat het principe van ‘brood op de plank’ vooraf aan het principe van zelfontplooiing.

Ambitie en werkuren

Uit het onderzoek blijkt dat de gedachte dat vrouwen vaker in deeltijd werken dan mannen omdat zij nu eenmaal minder ambitieus zijn, niet terecht is. Vrouwen zijn niet minder ambitieus dan mannen. Bovendien getuigt deeltijdwerk niet per definitie van een gebrek aan ambitie. Het onderzoek laat zien dat het aantal uren dat iemand werkt, weinig zegt over zijn of haar ambities. Iemand die fulltime werkt, is dus niet per definitie ambitieuzer dan iemand met een deeltijdbaan.

Deeltijdwerk door vrouwen kan dan ook niet gelijk worden gesteld met een gebrek aan ambitie. Naast het feit dat vrouwen in het algemeen niet voor mannen onderdoen als het gaat om de mate van hun ambities op de werkvloer, blijkt bovendien dat ambitie geen substantiële invloed heeft op het aantal uren dat iemand werkt.

Vrouwen naar deeltijdplus?

Als het gaat om vrouwen en deeltijdwerk, blijkt uit het onderzoek dat een verschil in ambitie geen verklaring is voor het verschil in werkuren. Mannen en vrouwen zijn in hun werk even ambitieus, al streven ze soms andere doelen na. Het aanspreken van werknemers op hun ambities om ze te stimuleren hun werkuren uit te breiden zal bij vrouwen dan ook evenveel effect sorteren als bij mannen.

De vraag meer te werken kan bovendien zowel bij mannen als bij vrouwen gehoor vinden. Het ontbreekt vrouwen niet aan de wil om meer te werken: uit het onderzoek blijkt dat vrouwen over het algemeen meer zouden willen werken dan het aantal uur waarvoor zij een contract hebben. Dit geldt met name voor vrouwen met een (kleine) deeltijdbaan. Voordat er sprake kan zijn van urenuitbreiding zal echter wel aan enkele randvoorwaarden moeten zijn voldaan.

Eén van de belemmeringen is nu de onevenwichtige verdeling van taken in de privé-sfeer. De zorg voor de kinderen en het huishouden komt nog altijd grotendeels voor rekening van de vrouw: het merendeel van de vrouwen geeft aan op dit gebied (veel) meer te doen dan de partner. Traditionele rolopvattingen over de taken van mannen en vrouwen houden deze situatie in stand: een groot deel van de mannen en vrouwen is een voorstander van deze situatie. Vrouwen gaan daardoor minder werken wanneer er kinderen komen, terwijl mannen met kinderen juist meer gaan werken.

Vrouwen willen echter wel meer werken én hebben de ambitie: het onderzoek laat zien dat deze basis er nu ligt. De stap naar deeltijdplus vraagt nu een cultuuromslag, waarbij een evenwichtiger verdeling van taken tussen mannen en vrouwen in de sfeer van werk en privé breed gedragen én geïmplementeerd wordt.

Contactpersonen:

Mirjam Engelen
079 322 2805

Suzanne de Visser
079 322 2678

Download hier het rapport van Research voor Beleid

Download hier het integrale rapport van Research voor Beleid en de Raboud Universiteit Nijmegen