Research voor Beleid bestaat 30 jaar
30 jaar RvB werd gevierd met een symposium over het scenario: Nederland in 2030 en (bijna) iedereen een betaalde baan. Minstens 90% van de beroepsbevolking werkt minstens 90%. Ook ouderen werken langer door. Tijdens het symposium werd onderzocht wat de gevolgen van dit scenario zijn voor de samenleving. Een van de conclusies is dat de machtsverhoudingen tussen overheid en de sociale partners bij toenemende arbeidsparticipatie veranderen. Hoe gaat überhaupt de rol van de overheid eruit zien, vormgevend of kaderscheppend?
Conclusies symposium Iedereen aan het werk… Wat nu?
Op 15 juni organiseerde Research voor Beleid een symposium met als onderwerp ‘Iedereen aan het werk… Wat nu?’. Het symposium is onderdeel van een scenariostudie naar de toekomst van Nederland. In deze studie gaan we in op de vraag hoe Nederland er in 2030 uitziet wanneer (bijna) iedereen een betaalde baan heeft. Tijdens het symposium werd het antwoord op deze vraag verkend en gingen de deelnemers met elkaar in discussie over de wijze waarop we ons nu – in 2010 – op deze ontwikkelingen kunnen voorbereiden.
Iedereen aan het werk…
De premisse die centraal stond was:
In 2030 heeft bijna iedereen in Nederland een betaalde baan. Ontwikkelingen als de vergrijzing, een veranderende aard van het werk en een cultuur- en mentaliteitsverandering op het gebied van werk, resulteren in een structurele verhoging van de arbeidsparticipatie. We zien een 90-90 model: minstens 90% van de beroepsbevolking werkt minstens 90%. De verhoging van de arbeidsparticipatie doet zich voor onder zowel mannen als vrouwen. Ook de gemiddelde uittredingsleeftijd neemt toe: ouderen werken langer door.
Tijdens het symposium werd onderzocht wat de gevolgen van dit scenario zijn voor de Nederlandse samenleving en op welke wijze de overheid zich op deze ontwikkelingen kan voorbereiden.
Wat nu?
Het symposium maakte allereerst duidelijk dat een scenario van toenemende arbeidsparticipatie de nodige consequenties heeft voor verschillende beleidsterreinen. Niet alleen de arbeidsmarkt en het bredere terrein van werk en inkomen worden door dit scenario geraakt: toenemende arbeidsparticipatie beïnvloedt eveneens de terreinen van zorg en welzijn (de houdbaarheid en toegankelijkheid van het huidige zorgstelsel), het onderwijs (toenemend belang van scholing en life-long-learning) en de ruimtelijke ordening (regionale tweedeling: toenemende tegenstellingen tussen randstad en periferie). Uit het symposium bleek dat hier een taak ligt voor de overheid: door in het beleid op deze ontwikkelingen te anticiperen, kan de overheid ontwikkelingen faciliteren en stimuleren en waar nodig potentiële knelpunten voorkomen en tegengaan.
Een tweede belangrijke conclusie die uit het symposium naar voren kwam, is dat de machtsverhoudingen tussen overheid en de sociale partners in een scenario van toenemende arbeidsparticipatie zullen veranderen. Burgers zullen als werknemers steeds mondiger worden en niet alleen hun stempel op de arbeidsmarkt drukken, maar zich ook steeds meer laten gelden op het gebied van de vraag naar zorg, scholing en de leefomgeving. Ook de rol van werkgevers zal veranderen, evenals die van zorg- en onderwijsinstellingen.
Een belangrijke vraag die tijdens het symposium werd gesteld, is die naar de rol van de overheid binnen dit veranderende krachtenveld. Meer specifiek gaat het om de verhouding tussen de publieke en private verantwoordelijkheid op de verschillende beleidsterreinen. Wat is bijvoorbeeld de rol van de overheid bij het toegankelijk en betaalbaar houden van de zorg? Zou de overheid zich moeten terugtrekken ten gunste van de eigen verantwoordelijkheid van de steeds mondiger wordende burger of illustreert dit scenario juist de behoefte aan een overheid die sterk sturend op de voorgrond treedt? En welke partijen zijn verantwoordelijk voor het waarborgen van een passend onderwijs- en scholingsaanbod dat aansluit bij de eisen van de arbeidsmarkt? Heeft de overheid hierin een beslissende rol of kunnen we dit beter aan het bedrijfsleven overlaten? Als het gaat om ruimtelijke ordening: hoe moet de overheid reageren op een regionale tweedeling tussen Randstad en periferie die bij een toenemende arbeidsparticipatie kan ontstaan? Moet de overheid deze ontwikkeling faciliteren door zich met het beleid te richten op de Randstad of moeten we deze ontwikkeling juist tegengaan door de gebieden buiten de Randstad zo aantrekkelijk mogelijk te maken? De overkoepelende vraag die binnen al deze beleidsterreinen steeds terugkomt: heeft de overheid in dit scenario een kaderscheppende of vormgevende rol? Het symposium maakte duidelijk dat het goed is met behulp van de scenariostudie die door Research voor Beleid wordt uitgevoerd nader op dit vraagstuk in te gaan om hierop een toekomstbestendige visie te ontwikkelen. De resultaten van deze studie worden in november gepresenteerd in het jaarlijkse eindejaarsgeschenk van Research voor Beleid.
Wilt u reageren op het scenario of op dit nieuwsbericht? Stuur uw reactie naar symposium@research.nl of neem contact op met projectleider Bram Frouws (b.frouws@research.nl / 079-322 2679). Wij stellen uw reactie zeer op prijs!