Scenariostudies

La chance ne sourit qu'aux esprits bien préparés. (Het geluk lacht alleen goed voorbereide geesten toe) Louis Pasteur

Hoe ziet de toekomst eruit? Wat moeten we nu doen om voorbereid te zijn op toekomstige ontwikkelingen? Veel beleidsmakers zien zich geconfronteerd met dit soort vragen. Een scenariostudie is dan een zinvolle vorm van beleidsonderzoek. Een scenariostudie helpt een andere kijk op zaken te krijgen, uit gebaande paden te treden en vastgeroeste discussies en denkpatronen los te weken. Door met scenario’s vooruit te kijken naar de mogelijke ontwikkelingen in krachtenvelden zijn toekomstige problemen vroegtijdig te herkennen en kan men zich voorbereiden op mogelijke toekomstige ontwikkelingen.

Scenario’s zijn geen prognoses. In scenariostudies ligt de focus niet op het voorspellen van gebeurtenissen, maar op het in kaart brengen van veranderingen in wereldbeelden, krachten en processen die (op de middellange termijn) kunnen opkomen, ontwikkelen of versterken. Een scenariostudie kent een exploratief karakter en heeft tot doel om juist onzekerheden in kaart te brengen en te verkennen wat voor implicaties deze zouden kunnen hebben voor toekomstige ontwikkelingen.

Binnen een scenariostudie van Research voor Beleid worden verschillende toekomstbeelden ontwikkeld en op hun consequenties voor beleid doordacht.

In het ontwikkelen van scenario’s hanteert Research voor Beleid drie criteria:

• Relevant: Allereerst moeten de gebeurtenissen, ontwikkelingen en krachtenvelden in het scenario relevant zijn voor het onderwerp waarover het scenario-onderzoek gaat.  
• Verassend: In de tweede plaats is het belangrijk dat de gebeurtenissen, ontwikkelingen en krachtenvelden in het scenario verrassend zijn, dat wil zeggen niet te voorspelbaar zijn en niet te veel op bestaande prognoses leunen.
• Plausibel: Anderzijds moet een scenario wel plausibel zijn, dat wil zeggen misschien niet heel waarschijnlijk, maar goed voorstelbaar en in zichzelf logisch consistent.

Het beschrijven van ontwikkelingen in scenario’s biedt handvatten om vroegtijdig te anticiperen op toekomstige situaties. Daarmee komen eventuele beleidslacunes aan het licht en is het mogelijk toekomstvast beleid te ontwikkelen en wet- en regelgeving vooraf te toetsen op effectiviteit en mogelijke neveneffecten. Het bepalen van de implicaties van scenario’s is dan ook een belangrijke stap op weg naar het gericht genereren van beleidsopties.

In het kader van het 30-jarig bestaan heeft Research voor Beleid een scenariostudie uitgevoerd, waarbij we in zij gegaan op de vraag hoe Nederland eruit zou zien als in 2030 (bijna) iedereen een betaalde baan heeft. Welke ontwikkelingen zouden tot dit scenario kunnen leiden? Wat zijn de gevolgen hiervan voor de kernthema’s waar Research voor Beleid zich de afgelopen 30 jaar mee bezig heeft gehouden: werk en inkomen, onderwijs, zorg, openbaar bestuur en omgeving? De voorlopige conclusies leest u hier.