Sociale Simulatie

Beleidsmaatregelen zijn vaak bedoeld om op macroniveau de samenleving te beïnvloeden, maar grijpen in op microniveau: het individu. Als beleidsmaker wil je een groep mensen – bijvoorbeeld WIA-ers - beïnvloeden, maar of dit lukt hangt niet alleen af van individuele factoren. Of iemand moeite doet om een baan te vinden, hangt ondermeer af van persoonsgebonden factoren, maar ook van sociale interacties en van omgevingsfactoren. De kloof tussen micro- en macroniveau maakt het lastig de werkelijke impact van een beleidsmaatregel te overzien.

Een manier om de micro-macrokloof te overbruggen is sociale simulatie. Deze methode is afkomstig uit de kunstmatige intelligentie, waar veel gebruik wordt gemaakt van agent based modelling. In een sociale simulatie creëer je een virtuele wereld met verschillende individuen (agents) met ieder eigen persoonskenmerken, die met elkaar en met hun omgeving kunnen interacteren. Op deze manier is het gedrag van burgers of specifieke doelgroepen als reactie op beleid na te bootsen en inzichtelijk te maken.
 
Sociale simulatie is bij uitstek geschikt voor complexe vraagstukken, waarbij meerdere factoren een rol spelen. Het effect dat elke factor heeft op individueel en groepsgedrag kan afzonderlijk - maar altijd in samenhang met andere factoren - worden geanalyseerd. Dit maakt sociale simulatie ook bij uitstek geschikt voor ex ante-evaluatie, waarbij het effect van verschillende beleidsopties inzichtelijk wordt gemaakt. Het model kan via internet beschikbaar worden gesteld, zodat de beleidsmaker zelf simulaties kan uitvoeren en de effecten van de verschillende beleidsmaatregelen of strategieën kan visualiseren.

Een voorbeeld: voorlichtingscampagne
In deze sociale simulatie is het effect van een voorlichtingscampagne voor een vaccinatieprogramma - zoals bijvoorbeeld ten tijde van de Mexicaanse griep - weergegeven. Het model bevat fictieve aannames en dient ter illustratie. In het midden is de wereld te zien, met daarin 100 agents, in dit geval burgers.

Klik hier om het model zelf uit te proberen.
(zie gebruiksaanwijzingen onderaan deze pagina)

Een simulatie bestaat uit volgtijdelijke rondes van interactie. In het geval van de bovenstaande simulatie bewegen de burgers in elke ronde (hier op één week gesteld) door de wereld en gaan daarbij sociale relaties aan (weergegeven met de grijze verbindingspijlen), waarbij informatie wordt uitgewisseld. De kleuren geven weer of een burger neutraal (wit), voor (groen) of tegen (rood) de vaccinatie is. In de grafiekjes aan de rechterkant is de totale verdeling te zien, zowel in het grafiekje als in de monitors.

Aan de linkerkant is een aantal startparameters weergegeven, zoals de campagnefrequentie, het bereik van de campagne en de impact ervan. Ook zijn er aannames gemaakt over de beïnvloedbaarheid van burgers. Deze startparameters kunnen worden aangepast, zodat verschillende uitgangssituaties zijn te testen. De parameters en hun waarden dienen weloverwogen en onderbouwd te worden gekozen, evenals de regels die aan het model ten grondslag liggen. Zo is in het bovenstaande model ‘groepsdruk’ geïmplementeerd via de regel dat een burger van mening verandert als de meerderheid in zijn omgeving een andere mening is toegedaan.

Uit de sociale simulatie met dit, fictieve en beperkte, model blijkt bijvoorbeeld dat in samenlevingen waar de sociale cohesie groot is - er wordt bijvoorbeeld veel gebruik gemaakt van sociale media - het effectiever is de campagnefrequentie te vergroten dan het bereik ervan. Immers, door de sociale interactie beïnvloeden mensen elkaar. In samenleving waar de sociale cohesie klein is, heeft het vergroten van het bereik van de campagne juist een sterker effect.

Gebruiksaanwijzing (Klik hier om het model zelf uit te proberen):
Om de simulatie te starten: klik op setup en vervolgens op go. De snelheid van de simulatie is bovenin het model aan te passen. Ook zijn de waarden van verschillende variabelen aan te passen:
• Brave burgers: burgers die na het zien van een campagne-uiting voor zijn (aantal)
• Neutralen: burgers die na het zien van een campagne-uiting gedurende de impactperiode voor zijn (aantal)
• Sceptici: burgers die ondanks het zien van een campagne-uiting tegen zijn (aantal)
• Campagnefrequentie: de frequentie per weken dat er een campagne-uiting is (per x weken)
• Bereik: hoeveel burgers worden bereikt per campagne-uiting (%)
• Retentie: hoelang de campagne-uiting wordt onthouden (weken)
• Sociale cohesie: afstandsmaat voor behoud sociale relatie (maximaal x stappen van elkaar verwijderd)